Bài viết thuộc chuyên đề: Dền Sáng – Du lịch chậm và bài toán quản trị điểm đến vùng cao (Tạp chí Vietnam Travel).
Nếu Bài 1 đã lý giải vì sao sự “chưa phát triển” của Dền Sáng là một đặc ân, thì Bài 2 là bài toán thực tế và gai góc hơn: Nếu khai phá, chúng ta sẽ chọn con đường nào? Giữa một thị trường du lịch vùng cao đang dần bão hòa bởi các mô hình homestay rập khuôn và các tour “check-in” hời hợt, Dền Sáng chỉ có thể tồn tại như một điểm đến khác biệt nếu lựa chọn một hệ hình phát triển mới: Du lịch chậm (Slow Tourism) kết hợp với trải nghiệm thám hiểm chiều sâu (Expedition Travel). Ở đó, thành công không được đo bằng số lượt khách, mà bằng mức độ gìn giữ giá trị tự nhiên và chiều sâu văn hóa bản địa.
Du lịch chậm: Không phải “làm ít đi”, mà là “làm sâu hơn”
Khái niệm “Du lịch chậm” thường bị hiểu lầm như một dạng phát triển cầm chừng hay sự thiếu hụt về năng lực cạnh tranh. Thực tế, trong phân khúc cao cấp (slow luxury), đây là mô hình đòi hỏi mức độ tổ chức cực kỳ tinh vi, kỷ luật vận hành nghiêm ngặt và một tư duy quản trị bài bản. Sự “chậm” ở đây không nằm ở năng lực của người tổ chức, mà nằm ở nhịp tiêu dùng trải nghiệm của du khách.
Với Dền Sáng, du lịch chậm không bắt đầu bằng việc đổ bê tông để mở rộng hạ tầng hay xây dựng những khu nghỉ dưỡng đồ sộ nhằm đón các đoàn khách lớn. Nó bắt đầu từ việc thiết kế lại toàn bộ nhịp độ của hành trình. Thay vì những tour “hành xác” đi qua hàng chục điểm check-in trong vài giờ, du khách được khuyến khích lưu trú dài ngày hơn tại các bản làng. Đó là dành trọn một buổi sáng để lắng nghe tiếng gió rít qua những thân vầu thẳng tắp tại Ngải Chồ, dành cả buổi chiều để quan sát sự chuyển dịch đầy mê hoặc của những dải mây trên sườn núi Nhìu Cồ San, hay đơn giản là ngồi bên bếp lửa của người Dao, người Mông để hiểu về triết lý sống thuận tự nhiên của họ mà không có bất kỳ sự thúc ép nào về mặt thời gian. Ở đây, thời gian không phải là chi phí, mà chính là một thành tố tạo nên giá trị của sản phẩm.
Sản phẩm đặc thù: Những phiên bản giới hạn
Điều kiện tự nhiên của Dền Sáng là địa hình bị chia cắt mạnh, nhiều núi cao, suối thác vốn dĩ đã tự đặt ra lời từ chối với các sản phẩm du lịch tiêu dùng nhanh. Vì vậy, sản phẩm tại đây cần được thiết kế thành những phiên bản giới hạn:
1. Trekking Nhìu Cồ San – Hành trình thám hiểm có kiểm soát:
Đỉnh núi cao thứ 9 Việt Nam (2.965m) không chỉ là một cột mốc để chinh phục. Đây cần được định vị như một tuyến thám hiểm sinh thái chuyên sâu. Mỗi đoàn khách phải được giới hạn số lượng nhỏ (không quá 10-12 người), bắt buộc có sự đồng hành của đội ngũ dẫn đường (porter) bản địa đã qua đào tạo. Quy trình an toàn phải được đặt lên hàng đầu, đi kèm với những quy định nghiêm ngặt về việc “không để lại rác” và bảo vệ thảm thực vật rừng vùng lõi, nơi có những loài hoa đỗ quyên và rêu cổ thụ quý hiếm.
2. Diễn giải lịch sử trên Đường đá cổ Pavie:
Con đường đá rêu phong xuyên rừng nguyên sinh nối liền Lào Cai và Lai Châu không nên chỉ là một lối đi. Nó cần được tổ chức như một “bảo tàng ngoài trời”. Tại đây, trải nghiệm đi bộ cần gắn liền với việc diễn giải lịch sử, từ nguồn gốc xây dựng phục vụ cai trị thời Pháp thuộc đến vai trò giao thương văn hóa của các dân tộc vùng cao. Du khách sẽ không chỉ đi, mà là đang “đọc” lại lịch sử qua từng phiến đá, từng khúc quanh của rừng già.
3. Thiền trà và Trị liệu tại Ngải Chồ:
Với hệ thống Thác Tiên năm tầng và những quần thể trà Shan Tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi, Dền Sáng có lợi thế tuyệt đối để phát triển các gói trải nghiệm trị liệu tinh thần (Wellness). Giá trị ở đây không đến từ những trang thiết bị Spa hiện đại, mà đến từ sự tinh khiết của dòng nước từ đỉnh cao đổ xuống, từ hương trà thơm nồng chắt lọc tinh túy đất trời và không gian tĩnh lặng đến mức có thể nghe rõ tiếng hơi thở của chính mình.
Giá cả như một công cụ quản trị chiến lược
Một sai lầm phổ biến ở các điểm đến mới nổi là định giá thấp để thu hút khách số lượng lớn nhằm tạo hiệu ứng bề nổi. Với một không gian sinh thái và xã hội mong manh như Dền Sáng, định giá thấp không phải là lợi thế cạnh tranh, mà là một rủi ro mang tính hủy diệt.
Định giá cao có chọn lọc tại Dền Sáng cần được xem là một công cụ quản trị chiến lược với ba chức năng then chốt:
- Sàng lọc đối tượng du khách: Thu hút những người có trình độ nhận thức cao, có ý thức bảo tồn và thực sự khát khao trải nghiệm chiều sâu. Đây là nhóm khách ít gây áp lực lên môi trường nhất nhưng lại mang lại giá trị kinh tế cao nhất.
- Tái đầu tư cho bảo tồn và cộng đồng: Một mức giá xứng đáng sẽ đảm bảo nguồn lực để chi trả cho công tác bảo vệ rừng, nguồn nước và đặc biệt là cải thiện sinh kế cho 579 hộ nghèo (theo báo cáo của xã). Du lịch phải giúp người dân giàu lên từ việc giữ rừng, thay vì phá rừng làm nương rẫy.
- Ngăn chặn xu hướng “du lịch rác”: Khi giá cả trở thành màng lọc, Dền Sáng sẽ tránh được tình trạng quá tải cục bộ và sự xâm lấn của các hành vi du lịch thiếu văn hóa, bảo vệ được sự tĩnh lặng vốn có của bản làng.
Năng lực chịu tải: Những “ranh giới đỏ” cho sự sinh tồn
Năng lực chịu tải (Carrying Capacity) tại Dền Sáng không thể chỉ đo lường bằng số lượng giường lưu trú hay diện tích bãi đỗ xe. Đó là tổng hòa khả năng chịu đựng của hệ sinh thái và cấu trúc xã hội địa phương. Việc xác định sức chứa cần dựa trên ba “ranh giới đỏ” không thể vượt qua:
- Giới hạn sinh thái: Hệ thống rừng và các nguồn nước suối thác có thể tiếp nhận bao nhiêu tác động từ con người trước khi xảy ra những biến đổi không thể đảo ngược?
- Giới hạn xã hội: Đời sống và tập quán của cộng đồng người Mông (chiếm 77,1%) và người Dao (chiếm 18,92%) có thể dung nạp bao nhiêu du khách mỗi ngày mà không bị xáo trộn, thương mại hóa hay “sân khấu hóa” các lễ hội truyền thống như Lễ cúng rừng hay Lễ cấp sắc?
- Năng lực quản lý thực tế: Với nguồn lực của các cơ quan quản lý hiện tại có thể kiểm soát, đảm bảo an ninh và cứu hộ cứu nạn cho bao nhiêu du khách cùng một lúc trên những địa hình hiểm trở như Nhìu Cồ San?
Trong bối cảnh đó, việc không tăng số lượng khách không phải là sự chậm tiến, mà là một quyết định quản trị dũng cảm để bảo vệ tương lai lâu dài của điểm đến.
Để không bị cuốn vào vòng xoáy thị trường
Định vị du lịch chậm ngay từ đầu chính là cách để Dền Sáng giữ thế chủ động trước “cơn lốc” thị trường. Thay vì bị cuốn vào cuộc đua giảm giá và chạy theo số lượng, vùng đất này hoàn toàn có thể lựa chọn đối tác lữ hành phù hợp, lựa chọn nhịp độ phát triển riêng và đặt ra những tiêu chuẩn khắt khe về bảo vệ môi trường.
Tuy nhiên, một mô hình lý tưởng dù có hay đến đâu cũng không thể vận hành nếu thiếu một “bộ khung” quản trị thực tế. Ai sẽ là người canh giữ những “ranh giới đỏ”? Trách nhiệm và quyền lợi của cộng đồng, chính quyền và doanh nghiệp sẽ được phân chia như thế nào để đảm bảo sự hài hòa?
Những câu hỏi đó sẽ được chúng tôi tiếp tục phân tích trong Bài 3: Quản trị điểm đến Dền Sáng – Vai trò của cộng đồng, chính quyền và doanh nghiệp trong một không gian phát triển có kiểm soát.
Bài này đã được đọc 8 lần!