Nếu Bài 1 đặt nền tảng cho giá trị của sự “chưa phát triển”, Bài 2 xác lập du lịch chậm như một lựa chọn chiến lược, thì Bài 3 đi vào câu hỏi cốt lõi của quản trị điểm đến: Ai giữ nhịp cho Dền Sáng và bằng cơ chế nào? Trong bối cảnh xã Dền Sáng sau sáp nhập, quản trị không còn là câu chuyện tầm nhìn, mà trở thành bài toán vận hành cụ thể, đòi hỏi sự phân vai rõ ràng và phối hợp thực chất giữa chính quyền cơ sở, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương. Đây cũng là thời điểm Dền Sáng đứng trước cơ hội hiếm có để kiến tạo một mô hình quản trị du lịch chậm mang tính mẫu mực cho vùng cao Tây Bắc.
Bài viết thuộc chuyên đề: Dền Sáng – Du lịch chậm và bài toán quản trị điểm đến vùng cao (Tạp chí Vietnam Travel).
Quản trị trực diện: Trọng trách mới của chính quyền cơ sở
Việc lược bỏ cấp trung gian trong cơ chế hành chính mới đã đặt chính quyền xã Dền Sáng vào vị thế chủ thể quản trị trực diện trên một địa bàn rộng hơn 148 km². Từ chỗ “thực hiện theo chỉ đạo”, chính quyền cơ sở buộc phải chuyển sang vai trò điều phối, giám sát và chịu trách nhiệm toàn diện cho cả tăng trưởng kinh tế lẫn bảo tồn tài nguyên.
Hai áp lực song hành là hiện hữu: nhu cầu xóa đói giảm nghèo và yêu cầu bảo vệ nghiêm ngặt hệ sinh thái, văn hóa bản địa. Trong bối cảnh đó, tư duy quản trị theo ngành dọc bộc lộ nhiều hạn chế.
Tại buổi làm việc ngày 30/1/2026 giữa UBND xã Dền Sáng, Tạp chí Vietnam Travel và các nhà đầu tư, một cách tiếp cận mới đã được xác lập: quản lý du lịch phải bắt đầu từ thực địa, không phải từ bàn giấy. Việc có mặt đồng thời của Công an xã và lực lượng Kiểm lâm không mang tính hình thức, mà cho thấy sự hình thành một “hệ điều hành” liên ngành ngay tại cơ sở.
Kiểm lâm không chỉ tuần rừng, mà tham gia đánh giá năng lực chịu tải của các tuyến trekking, đặc biệt là khu vực Nhìu Cồ San. Công an xã đảm nhiệm quản trị an ninh du khách, xây dựng phương án cứu hộ – cứu nạn và từng bước số hóa dữ liệu lưu trú. Cơ chế tinh gọn này cho phép các quyết định bảo vệ tài nguyên được thực thi tức thời, hạn chế tối đa tình trạng khai thác du lịch tự phát – nguyên nhân trực tiếp khiến nhiều điểm đến vùng cao rơi vào khủng hoảng.
Doanh nghiệp: Từ khai thác sang đồng hành dài hạn
Trong mô hình du lịch chậm, doanh nghiệp không thể tiếp cận điểm đến theo logic “đến trước – tận thu – rút lui”. Tại Dền Sáng, doanh nghiệp được xác định là đối tác chiến lược, mang tư duy thị trường nhưng phải hành xử trên nền tảng trách nhiệm xã hội và có cam kết dài hạn.
Các cuộc thảo luận gần đây đã làm rõ một khái niệm then chốt: tri thức hóa tài nguyên. Đường đá cổ Pavie không chỉ là lối đi, mà có thể trở thành một bảo tàng lịch sử ngoài trời. Rừng vầu Ngải Chồ không chỉ để tham quan, mà là không gian trải nghiệm thiền định, chữa lành gắn với tri thức bản địa.
Điểm đáng chú ý trong mối quan hệ hợp tác này là nội dung đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ. Mục tiêu xây dựng đội ngũ khoảng 100 hướng dẫn viên địa phương đạt chuẩn không chỉ nhằm phục vụ du khách, mà còn tạo ra một lực lượng “bảo vệ mềm” cho tài nguyên. Khi thanh niên người Mông, người Dao được trang bị kỹ năng sơ cứu, ngoại ngữ và tư duy dịch vụ, họ không còn đứng ngoài chuỗi giá trị, mà trở thành những “đại sứ di sản”, trực tiếp tham gia bảo vệ không gian sống của mình.
Cộng đồng: Chủ thể và cổ đông của phát triển
Với hơn 96% dân số là người Mông và người Dao, cộng đồng chính là yếu tố quyết định tính bền vững của Dền Sáng. Tuy nhiên, trong bối cảnh tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo còn cao, niềm tin vào du lịch chậm không thể xây dựng bằng khẩu hiệu.
Giải pháp nằm ở cơ chế phân phối lợi ích trực tiếp. Đề án xây dựng Chợ văn hóa và du lịch Dền Sáng được thảo luận như một công cụ quản trị cộng đồng, hơn là một công trình hạ tầng đơn thuần. Đây được hình dung như một “sàn giao dịch di sản”, nơi sản phẩm thổ cẩm, chạm bạc, mật ong rừng hay trà Shan Tuyết cổ thụ được định giá đúng, giảm thiểu sự lệ thuộc vào các khâu trung gian.
Khi người dân trở thành người hưởng lợi trực tiếp, họ cũng trở thành lực lượng bảo vệ tài nguyên hiệu quả nhất. Bảo tồn lúc này không còn là mệnh lệnh hành chính, mà gắn chặt với sinh kế và an sinh của chính cộng đồng.
Thương hiệu và hạ tầng: Công cụ điều tiết, không phải đòn bẩy đại trà
Việc UBND xã chủ động xây dựng bộ nhận diện thương hiệu riêng cho Dền Sáng là một tuyên bố rõ ràng về định hướng phát triển. Thương hiệu không nhằm quảng bá đại trà, mà đóng vai trò như một bộ lọc, hướng tới nhóm du khách có tri thức, có ý thức bảo tồn và sẵn sàng chi trả cho giá trị nguyên bản.
Tương tự, các dự án hạ tầng được tiếp cận dưới góc độ điều tiết dòng khách. Tuyến đường Sàng Ma Sáo – Sin Cơ – Nhìu Cồ San không nhằm mở cửa ồ ạt, mà phục vụ mục tiêu phân luồng, đảm bảo an toàn và kiểm soát tác động lên vùng lõi. Trong tư duy quản trị mới, hạ tầng phải phục vụ cho sự tĩnh lặng của thiên nhiên, không phải ngược lại.
Khi cộng sinh trở thành nguyên tắc phát triển
Mô hình “kiềng ba chân” tại Dền Sáng: Chính quyền, Doanh nghiệp và Cộng đồng, không phải là lựa chọn mang tính biểu tượng, mà là điều kiện tồn tại. Chính quyền giữ ranh giới pháp lý, doanh nghiệp tạo giá trị thị trường, cộng đồng nuôi dưỡng mạch sống văn hóa. Thiếu một trong ba yếu tố này, cấu trúc phát triển sẽ mất cân bằng.
Cuộc làm việc ngày 30/1/2026 có thể xem là một cam kết từ thực địa: Dền Sáng không chấp nhận con đường phát triển nóng. Khi cộng sinh trở thành nguyên tắc vận hành, du lịch không còn là mối đe dọa, mà trở thành công cụ gìn giữ những giá trị nguyên bản. Đó là con đường để Dền Sáng không chỉ là một điểm đến, mà là một di sản sống của vùng cao Tây Bắc.
Khi cấu trúc “chính quyền – doanh nghiệp – cộng đồng” đã được định hình như một cơ chế cộng sinh từ thực địa, câu hỏi tiếp theo không còn là ai làm, mà là khung chính sách nào để bảo vệ cơ chế ấy trước áp lực thị trường. Trong tiến trình đó, các cơ quan báo chí chuyên ngành, đặc biệt là Tạp chí Vietnam Travel với chức năng nghiên cứu, phản biện và kết nối chính sách – thị trường, có vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa các sáng kiến địa phương thành luận cứ phát triển có giá trị tham chiếu. Từ điểm tựa này, Bài 4 sẽ đi sâu phân tích các khoảng trống thể chế và đề xuất khung khuyến nghị quản trị cho du lịch chậm tại Dền Sáng.
Bài này đã được đọc 15 lần!